Projekat <eng>AInspec</eng> – Monitoring i upravljanje invazivnim biljnim vrstama u prekograničnom području potpomognuto veštačkom inteligencijom (<eng>HR-RS00236</eng>), u okviru <eng>Intereg VI-A IPA III</eng> programa Hrvatska – Srbija 2021-2027. godine, započeo je 15.01.2026. godine i trajaće naredne dve godine, do 14.01.2028. godine. Projekat se realizuje sa ciljem razvoja i primene naprednog, tehnološki zasnovanog pristupa ranom otkrivanju i kontroli invazivnih biljnih vrsta kroz upotrebu veštačke inteligencije, daljinske detekcije i dron-tehnologija. Vodeći partner je Fakultet tehničkih nauka Univerzitet u Novom Sadu, a projektni partneri su Javno preduzeće „Vojvodinašume” Petrovaradin, Fakultet elektrotehnike, računarstva i informacijskih tehnologija Osijek i Javna ustanova za upravljanje zaštićenim dijelovima prirode Vukovarsko-srijemske županije. Ukupni budžet projekta je 473.192,00 €, od čega je 402.213,20 € finansirano iz sredstava Evropske unije.
Invazivne biljne vrste (IBV) predstavljaju jedan od najozbiljnijih ekoloških i ekonomskih izazova u upravljanju zaštićenim područjima duž prekograničnog regiona. Njihovo brzo širenje ugrožava domaće biljne vrste i ostali biodiverzitet, narušava stabilnost ekosistema i stvara dodatne troškove za institucije nadležne za zaštitu prirode. Tradicionalni načini praćenja i kontrole su radno intenzivni, dugotrajni i često nedovoljno efikasni u otkrivanju IBV u ranoj fazi. Pored toga, trenutnim pristupima suzbijanja širenja IBV nedostaje preciznost, što dovodi do neželjenih posledica po životnu sredinu.
Ovaj projekat se direktno bavi pomenutim izazovima uvođenjem veštačkom inteligencijom (<eng>AI</eng>) potpomognutog sistema za detekciju IBV zasnovanog na dronovima koji koriste kamere sa proširenim spektrom i rešenja sa dronovima za precizno prskanje hemikalijama. Korišćenjem savremenih tehnologija, projekat ima za cilj da poboljša efikasnost, tačnost i održivost upravljanja IBV u zaštićenim područjima u prekograničnoj oblasti.
Glavni cilj projekta je razvoj i implementacija naprednog, tehnološki-inovativnog pristupa za ranu detekciju i precizno, ciljano tretiranje invazivnih biljnih vrsta, čime se omogućava institucijama zaduženim za upravljanje zaštićenim područjima da efikasnije reaguju na pretnju i time jačaju njihove kapacitete. Poseban akcenat stavljen je na prekograničnu saradnju, jer se invazivne biljne vrste šire nezavisno od administrativnih granica, te je zajednički odgovor ključan za njihovo uspešno suzbijanje.
Glavne planirane aktivnosti i očekivani rezultati projekta su sledeći:
- razvoj <eng>AI</eng>-podržanog sistema zasnovanog na dronovima koji koriste kamere sa proširenim spektralnom za ranu detekciju invazivnih biljnih vrsta;
- mapiranje i monitoring invazivnih biljnih vrsta u zaštićenim područjima Specijalnom rezervatu prirode „Obedska bara” i području ekološke mreže „Sava nizvodno od Hruščice – <eng>HR2001311</eng>”;
- primena sistema sa dronovima za precizno hemijsko tretiranje invazivnih biljnih vrsta;
- pilot testiranje i terenska implementacija u odabranim zaštićenim područjima prirode radi procene efikasnosti novih rešenja;
- obuka zaposlenih u institucijama za upravljanje zaštićenim područjima za korišćenje dronova i <eng>AI</eng> alata;
- programe obuke i smernice za institucije zadužene za upravljanje zaštićenim područjima i agencije za zaštitu životne sredine o tome kako integrisati napredne tehnologije u upravljanje invazivnih biljnih vrsta;
- izrada preporuka za donosioce odluka kako bi se podržalo usvajanje naprednih strategija kontrole i upravljanja invazivnim biljnim vrstama, kao i diseminacija rezultata projekta;
- podsticanje prekogranične saradnju radi razvoja i deljenja inovativnih rešenja, kao i jačanje kapaciteta instutucija programskih partnera.
